FRØKEN SMILLA SI KJENSLE FOR SNØ
ANNO 1859 GELA ALTA, GRØNLAND
NOTID KØBENHAVN, DANMARK
Smilla, barnet mitt...!
Esajas!
Han leika på taket. Han fall.
Det er ingenting å sjå her. Kom igjen.
Eg treng berre nokre frå den her vinkelen.
Eg... fann han.
Kva fekk han til å springa?
- Kven er dykk? - Eg er ho som budde over han.
- Han er herren frå fyrste etasjen. - Dykk får ikkje vera her oppe.
Eg treng fotspora til den daude.
Kvifor leika han her utan tilsyn?
Merkeleg måte å leika, eller?
Sporet fører rett til kanten. Ikkje noko barn i verda skulle leika slik.
Kan dykk berre gå ned no?
Kvifor so mange ulukker, Smilla?
Fyrst mannen min og no barnet mitt.
- Kvifor, Smilla? - Eg veit ikkje.
Korleis skal eg kunna dra til likhuset i morgon?
Om dei trur det er ei ulukke, kvifor obduserer dei?
Dei bad meg koma og skriva under nokre papir og henta greiene hans.
Eg dreg, Juliane. La meg dra. La meg få hjelpa deg.
Eg vona han skulle få eit langt liv.
Det vonar alle foreldre på for barna sine.
Eg har barn sjølv. Eg veit korleis du har det.
Eg er so lei for det.
Eg er ikkje mor hans. Me var venar.
Ha deg vekk, du liten drit.
- Peerit. - Les du opp ei historie for meg?
Ikkje faen.
Du er ein sta liten djevel, eller?
Eg kan ikkje vera ven med deg. Berre gå din veg.
Det er inga framtid i dette.
"Eit punkt er det som ikkje kan delast. Ei line er ei lengd utan breidd."
Dette kan umogeleg interessera deg.
"Ein halvsirkel er ein figur som vert inneslutta av ein diameter" -
"og den av diameteren gjennomskorne periferien."
Du luktar vondt.
Eg seier det ikkje for å såra deg, men du stinkar verkeleg.
Kva interesserer du deg for?
Veit du noko om Grønland?
Du burde veta noko om heimlandet ditt.
- Kvifor? - Fordi det seier noko om kven du er.
Det er viktig å veta kven ein er.
- Veit du kven du er? - Nei.
- Lesa mor di historier for deg? - Ho fortalde historier.
- Om kva? - Om Grønland. Om då ho drog på jakt.
- Frøken Smilla, kan me ikkje dra heim? - Er du trøytt?
- Nei, heim til Grønland. - Skal eg lyga for deg?
Seie at me skal til Grønland og kjem då ingen veg? Gje deg håp?
Om inuittar var i ein feide og ville forsona seg -
- so rørte dei kvarandres bryst og sa ilaqa.
Ilaqa.
- Ilaqa. - Det tyder "ven".
Ilaqa.
Når eit barn døyr, er det alltid ein tragedie. Ei frykteleg ulukke.
Det var ikkje nokon ulukke.
- Ikkje det? - Kven gjorde obduksjonen?
- Det var rutinemessig. - Det var ikkje det eg spurde om.
- Dr. Loyen. - Johannes Loyen?
Er han ikkje leiar av Institutt for Arktisk Medisin?
- Kvifor obduserer han ein seksåring? - Det var rutinemessig.
Du sa det allereie.
Eg er verkeleg lei for det.
Trur du han fraus om føtene? Han hadde alltid desse joggeskoa på.
Då eg såg han liggja der i snøen, såg eg, kor slitne solane hans var.
Han må ha frose om føtene.
Vil du ha ein drink?
Eg er kanskje frå Grønland, men eg drikk ikkje.
- Er du svolten? - Eg vil ikkje dela noko med deg.
Kanskje du kan sove.
- G-g-god natt. - Stammar du alltid?
- Nei. - Gjer eg deg nervøs?
Trur du ikkje eg har sett korleis du stirar på meg?
Trudde du me skulle supa oss dritings og knulla heile natta sorga vår vekk?
- Trudde du det? - Det er greit, Smilla.
- Eg elska han ogso. - Ja...
Sjølvsagd gjorde du det.
Dr. Loyen.
- Du er av grønlandsk avstamming. - Mor mi var grønlending.
- Var det du som undersøkte Esajas? - Ja.
Det eg vil veta er kva han døydde av.
Han fall fem etasjar. Heile organismen braut berre saman.
- Fanst det nokre teikn på vald? - Slett ikkje. Kvifor trur du det?
- Kan eg få sjå obduksjonsrapporten? - Du skulle ikkje skjønna han.
So vel me som politiet er interesserte i ei grundig etterforsking.
Ved minste tvil i slike saker leitar me etter alt, og me finn alt.
Når eit barn forsvarar seg, finst det hudceller under neglene.
Det fanst ikkje noko slikt.
Me såg politirapporten. Fotspora viser at guten var åleine på taket.
Det er ingenting som tyder på at dette ikkje var ei ulukke.
Det er sjølvsagt tragisk. Men etterforskinga er avslutta.
Gjerne stikk innom, kjære frue, om det er noko anna som uroar deg.
Eg skal inngje melding til aktoren.
- Kva bryr deg dette? - Ein seksårig gut vart drepe.
- Dette bryr meg. - Ingen tekniske bevis tyder på vald.
Eg drit i dei tekniske bevisa dine. Eg kjende han. Det er mitt bevis.
Me har alle i hop våre fobiar. Veit du kva for ein Jesaja sin var?
- Det var høgder. - Ikkje dess mindre var han der oppe.
Og det eg lurar på -
og held meg vaken om nettene er kva som fekk han opp dit.
Får eg sova hjå deg?
TIL RIKSADVOKATEN. EG HEITER SMILLA JASP...
...OG EG YNSKJER Å INNGJE MELDING.
Hei.
Me kjem til å missa filmen. Du er sein. Eg har ringt to gongar.
Det er ikkje barnevakta, kjære. Kom inn.
Me har tusen saker kvart år. Eg kan ikkje hugsa kvar einaste av dei.
Lett samvitet ditt, Lagermann. So har du det betre.
Me hadde fullt opp den natta. Fyllekøyrarar, jolemiddagar.
- Du er då ikkje følsam? - Nei.
Eg har eit lite triks. Slik som alle yrke har små triks.
Eg held ei ljospære inn i buksa hans.
I eit av buksebeina er det eit hòl.
Eg undersøkjer guten om att, det er rein rutine, og finn eit hòl i låret hans.
Det blødde ikkje, vevet hadde ikkje trekt seg saman. Veit du kva det tyder?
At det som hende der, hende etter hjartet hans slutta å slå.
Eg ser nærare på buksa hans og ser ei lita fordjuping rundt hòlet.
Det får ei klokka til å ljoda.
So eg finn fram ei biopsinål. Ein slags sprøyte med stor nål.
Ein stikk ho inn i vevet for å ta ei prøve.
Hòlet i buksa viste at nokon hadde stukke inn nåla snøgt og hardt.
Nokon tok ein muskelbiopsi av han etter at han døydde.
- Ambulansefolka? - Eg snakka med dei.
Og med portørane. Alle svor at dei ikkje hadde gjort det.
Kvifor fortalde Loyen meg ikkje dette?
Eg skulle nettopp byrja med obduksjonen då Loyen kom.
Han var overraska over at eg hadde byrja på guten.
Han trekte meg bort og tok over. Kva trur du var etter han oppe på taket?
Det veit eg ikkje. Men eg kjem ikkje i jolestemning før eg har funne ut det.
Ver snill å ikkje oppsøkja meg att.
Ein ting til. Natta han døydde, var ikkje fyrste gong eg såg han.
Han kom ein gong om månaden. Loyen undersøkte han. Åleine.
- Og det finst vel ingen journalar? - Eg har allereie leita. Ingenting.
Kven var mannen på gravferda? Kva prøvde han å gje deg?
Eg vil ikkje ha hans skitne pengar lenger.
- Kvifor gjev han deg pengar? - Dei prøver alltid å kjøpa meg.
Fyrst mannen min, no barnet mitt.
Kven er "dei"?
"Leiinga i Greenland Mining har bestemt seg" -
"å tilkjenne deg ein enkjepensjon etter tapet av mannen din" -
"Norsaq Christiansen."
Det er underteikna av Elsa Lübing. Kven er ho?
Kven er Elsa Lübing? Kan eg ta dette?
Eg filma dette då du kom heim frå jakta med mor di.
Dykk gjekk seg vill i skodda og alle hadde sleppt vona.
Mor di sa at du plutseleg peika skråsikkert i retning heimover. Du fann heim.
Ingen kunne forklåre det.
Sidan då spente dei deg alltid fast fremst på sleden når dei drog på jakt.
- Du veit korleis ein finn heim. - Ja, far.
- Korleis i helvete kan det forklårast? - Anar ikkje, eg visste det berre.
Du var ei riktig lita speidarjente.
Ein liten Nanook, dottera til kulda.
- Hald opp då, Benja. - Du burde prøva Brentan.
- Brentan. Mot sopp mellom tærne. - Det er ikkje nokon sopp.
- Folk får det fyrst i din alder. - Tenåringar òg. Om dei trenar mykje.
Og det spreier seg lett til skreva.
Kva veit du om Johannes Loyen?
Veldig dyktig mann. Han skapa Institutt for Arktisk Medisin.
Kvifor leikar han rettsmedisinar?
- Han byrja som patolog. - Han obduserte ein seksårig gut.
Det må ha nytta karrieren hans.
Sidan studietida vår har Loyen alltid vilja verte vyrdt som den beste i verda.
Ikkje berre i Danmark, i universet. Æregjerrigheita hans var ingen glød, -
- men ein storbrann. Dette er doktoravhandlinga hans.
"Mesozoiske parasittar." Kva er det?
Forhistoriske makkar.
- Skriv eit resept til meg. - Er du sjuk, Smilla?
Med dette kan du redda livet mitt og likevel halda lækjareiden.
Det skal vera femsifra.
Eg sveik eit menneske.
Eit barn. Det krev pengar å gjera noko med det.
Eg er redd for at denne sjekken skal ikkje rekka på langt nær.
Han gjev deg berre pengar fordi du gjev han dårleg samvit.
Og han gjev deg berre pengar fordi du er eit artig lite knull.
Men ein dag skal brysta dine byrja å hengja -
og den lita ræva di å verta slapp. Kva hender då, Benja?
Då er du daud, Smilla, og eg bryr meg ikkje.
Kjem du til jolemiddagen?
Eg feirar ikkje jol. Det seier meg ingenting.
Dei jakta selar ved igloane sine.
Bak ein vindskjerm på isen.
Dei venta på dei ved kanten av eit isflak og harpunerte dei frå kajakkane.
Dei jakta dei i det blålege vinternattemørkeret.
For inuittane tydde selen overleving. Esajas, kva har eg nettopp sagt?
Esajas? Sei meg. Kva har eg nettopp sagt!
Sei det! Kva har eg nettopp sagt?
Herregud.
Juliane, Esajas har vorte dauv.
Dauv etter tre øyreinfeksjonar og vanskjøttinga di av han!
- Lækjarane sa han hadde det godt. - Kva for nokre lækjarar? Kven sa det?
- Han har det ikkje godt. - Det var ikkje noko å uroa seg for.
- Ilaqa. - Eg er ikkje sint på deg.
- Ilaqa. - Hald opp, eg er ikkje sint på deg.
- Ilaqa. Ilaqa. - Ja, du er venen min.
Ilaqa, Esajas.
Berre roleg. Ikkje ver redd.
Eg kjem frå påtalemyndigheita.
- Gjer dykk alltid heimevitjing? - Det kjem av saka sin særeigen natur.
Og det tankevekkjande brevet ditt.
Eg snakka med professor Loyen. Han sa at du besøkte han.
- Det fanst spor i snøen. - Eg såg på bileta.
Ein må ha spesielle linser og lampar for at det kan sjåast.
- For at kva kan sjåast? - Det var akselerasjonsspor.
Når ein går i snø eller på is, skjer det ei helling i oklet. Som i sand.
- Eit lett raskt steg glid bakover. - Som hjå eitkvart leikande barn.
Om ein er van med å leike i snø, etterlèt ein ikkje slike spor.
Han vaks opp i Grønland. Han var van med snø.
- Trur du ikkje på meg? - Det har eg ikkje sagt.
Ærleg tala har eg vore usikker på saka allereie frå byrjinga av.
Brevet ditt bekrefta det for meg. Det fanst så få leietrådar.
- Kva vil du at eg skal gjera? - Finn ut kva som jaga han.
Eg skal gjera mitt beste. Det lovar eg.
- Takk. Eg veit ikkje kva du heiter. - Ravn.
Eg lèt høyre frå meg.
Takk, hr. Ravn. Takk for at du trur på meg.
Hallo?
Namnet mitt er Smilla Jaspersen. Eg har nokre spørsmål om Greenland Mining.
Beklagar, eg kan ikkje hjelpa deg. Eg jobbar der ikkje lenger.
- Kven er det? - Eg har noko til Elsa Lübing.
Frå blomebutikken. Kan du sleppa meg inn?
Me får ikkje opna for folk som ikkje bur i bygningen.
Det er orkidéar frå Portugal, og dei visnar om eg etterlèt dei her ute.
Eg kan sjå deg! Du slepper ikkje unna med noko.
- Eg hugsar det brevet veldig godt. - Ho sa ho kom med blomar.
Det er ingen fare, fru Schou.
På den tida held eg vanlegvis bøn.
Norsaq Christiansen sin daude var ei tragisk ulukke.
Særleg for guten. Eit barn treng båe foreldra sine.
Det er ein av grunnane til at ekteskapet er heilag.
- Det ville gledd hr. Lübing. - Han finst ikkje. Eg er Kristi brud.
Guten er daud. Han fall ned frå eit tak for fire dagar sidan.
Eg møtte han ein gong. Då eg såg han skjøna eg, kvifor det står skrive:
"Om me ikkje vert som små barn, kjem me ikkje inn i himmeriket."
- Eg vonar mor hans finn Jesus no. - Berre om han finst i ei flaske.
Han er alle stader. Til og med der.
Guten vart jaga og drepe.
- Djevelen viser seg i mange former. - Eg leitar etter ei av dei.
- Kjenner du ein professor Loyen? - Nei.
- Fekk han løn av Greenland Mining? - Det hugsar eg ikkje.
Du sa at du møtte Esajas - kvar?
Me byrja å tilsetje inuittar for dei geologiske ekspedisjonane.
Det var på ein slik ekspedisjon -
- i sommaren 1993 -
på Gela Alta-breen...
Faren døydde. Sonen og mora kom til meg då pensjonen vart tilkjent.
Korleis døydde faren?
Ein eksplosjon.
Du interesserer deg for fortida.
Kvifor har rekneskapsføraren til Greenland Mining so dårleg samvit -
at ho skriv eit personleg bod i margen på beskjeden?
Får eg sjå på rapporten frå den ekspedisjonen?
Han ligg i ein seif i arkivet. Men det er ingenting å sjå.
Du skal ikkje tale usant om nesten din, frøken Lübing.
Eg synest du burde gå no.
Kvifor trur du at nokon jaga guten?
Det låg snø på taket han fall frå. Eg såg fotspora hans.
Slik som du har ei kjensle for Gud, har eg ei kjensle for snø.
Frøken Jaspersen?
- Hallo? - Kan du kome opp om att?
Då du gjekk slo eg opp Openberringsboka.
"Den femte engelen bles i basunen sin og eg såg ein stjerne" -
"som var falle ned på jorda. Til han vart gjeve nykelen til avgrunnens brunn."
Nykelen til helvete.
Frøken Jaspersen, Kor langt skal du gå?
Vent og sjå.
Det er to arkiva i kjellaren under bygningen vår på Strandboulevarden.
Sjølvsagd kan eg ikkje nemne at det er eit nykelsystem, -
og at Abloy-nykelen bak deg opnar hovudinngangen til bygningen.
Nokon skal vakta porten til helvete.
Flink bikkje.
Kvifor fylgde du meg?
Eg har tenkt på det du sa...
Om fotspora.
Om du har rett so er du i fare.
Berre...
... set deg ned...
...der borte.
Esajas og eg var venar. Han fekk meg til å le.
Han hadde ein leik då han gøymde ansiktet i hendene sine.
Da han kom opp att, var han ein ape, ein kanin eller Frankenstein.
Nokre gongar kom han heim i ein taxi.
Han verka alltid so redd.
Dei undersøkte han kvar månad på sjukehuset. Det skremde han.
Kvifor? Kva trur du dei leita etter?
Det veit eg ikkje. Nokon stakk ein biopsinål i kroppen hans etter at han døydde.
Eg set verkeleg stor pris på når nokon gjer noko godt til meg.
- Takk. - Ikkje gå.
Esajas sin far var på ein ekspedisjon for Greenland Mining då han døydde.
Svinet Loyen var ekspedisjonslækjar.
Eg såg namnet hans i dette her. Ta og prøv å lese det.
Det gjev lindring mot dysleksien din.
Smilla. Kvifor har eit slikt fint menneske ein slik råbarka kjeft?
Beklagar om du trur det er berre kjeften min som er råbarka.
Eg går hardt inn for å vera råbarka i min heilskap.
Frøken Jaspersen, eg ville gjerne snakka med deg.
So snakk.
- Kan du fylgja oss ​​til stasjonen? - Nei, det kan eg ikkje.
Eg beklagar, men du må.
Slepp meg. Eg fylgjer dykk, men slepp meg.
Slepp meg!
Du treng ikkje fylgja dei om du ikkje vil det, synest eg.
Vert eg køyrt heim etterpå?
- Rett fram til døra. - Kven kan motstå ein mann med manerar.
Me sest.
"Smilla Jaspersen. Fødd 16. juni 1960 i Qaanaaq i Grønland."
"Foreldre: Jegeren Anne Qaavigaq, og Moritz Jaspersen, amerikansk lækjar."
"1989 - Tilsett i Geodetisk Institutt."
"1989-93: Vitskapeleg deltakar på ekspedisjonar til innlandsisen," -
"Polarhavet og til arktisk Nordamerika."
Forskjellige referansar er lagd ved -
- som alle konstaterer samrøystes at om ein vil veta noko om is -
- ville det vera til gagn å konsultere Smilla Jaspersen.
Men kaptein Telling her -
- har samla informasjonar av anna karakter.
Flytta til Danmark i 1967 etter dauden til mor di.
Utvist frå fire internatskular. Teken opp på Universitetet i København.
Beden om å forlata universitetet eit år seinare. Alle desse referansar viser, -
at du har laga trøbbel uansett kvar du har vore.
Arrestert to gongar. Ein gong i Canada.
Eg merkte isbjørnar.
Bjørnar les ikkje kart og blæs i nasjonale grenser.
Alt i hop gjev det eit bilete av ei kvinne som aldri har fullført ei utdanning, -
som har vore langtidsarbeidslaus, som ikkje har nokon familie, -
som har laga trøbbel allstad. Nokon som aldri har kunna tilpassa seg.
- Om eg var du, skulle eg liggja lågt. - Er det kleda mine dykk ikkje likar?
Det me ikkje likar er dei nyttelause og skadelege forsøka dine å blande seg inn -
i etterforskinga av den saka eg allereie lova å sjå på.
Eg hugsar kva du lova meg.
Dra til helvete, Ravn.
Desse høyrer til Greenland Mining.
Me fann dei i leilegheita di.
Å verte låst inn i ei lita ljodtett og vindaugelaus celle er særleg hardt -
- om ein har vakse opp i Grønland.
Det skulle valde ekstremt ubehag hjå deg.
Er det ikkje slik, eller?
Det seiest at det er noko med dei store opne viddene. Horisonten.
Er det det? Dei opne viddene.
Bra. Då får me ikkje la det skje.
Då er me jo samde om det.
Er du snill å snakka høgare so eg kan høyra deg?
Ja, me er samde om det.
Du kan dra heim no.
Smilla, det er far din. Kan du koma til lunsj i morgon på klubben?
"Alt er betre enn sjølvmord"?
Korleis kan du ha seks stavefeil i fem ord?
Eg gjer ikkje sjølvmord. Sjølvmord er for feigingar.
Somme gongar vil ein berre vera åleine.
Det var ein tidlegare ekspedisjon i 1966.
Då hende det ogso ei ulukke. To av åtte menn døydde.
Loyen var med på båe ekspedisjonar.
Eg kan ikkje vera med i dette. Eg er her for å seia det.
- Eg gjev meg. Lukke til. - Smilla.
Kva har dei... gjort mot deg?
Dei truga med å låse meg inn.
Og eg klarar ikkje å verta låst inn. Eg skammar meg for dette.
Men det klarar eg ikkje. Hald opp!
- Det er greit. - Trur du eg treng forståinga di?
Tilgje meg.
Kva er det med deg som alltid får meg til å villa fornærme deg?
Då far min tok meg med hit frå Grønland, nekta eg fyrst å sova innandørs.
Eg kunne ikkje tola varmen. Eg var van med snøen, lufta.
Eg sette opp eit telt ute på plenen.
Stakkars Moritz. Han var so flau over det. Helvete for meg er å verta låst inn.
- Kvar var mor di? - Ho drog ut på jakt ein dag.
Dei fann kajakken hennar nokre dagar seinare. Med eit hòl i sida.
Ikkje nokon som fell i vatnet i Grønland kjem opp att.
Vatntemperaturen ligg på mindre enn 4°, og rotningsprosessen går i stå.
- Kor gammal var du? - Seks. So tok far min meg med hit.
- Men du har aldri vore lukkeleg her? - Berre matematikk gjer meg lukkeleg.
Og snø. Is. Tal.
For meg er talsystemet som det menneskelege livet.
Fyrst har du dei naturlige tala, dei som er heile og positive.
Som tala til eit lite barn. Men medvitet utviklar seg, barnet oppdagar lengsla.
Veit du kva det matematiske uttrykket for lengsle er?
Negative tal. Formaliseringa av kjensla at ein vantar noko.
Då oppdagar barnet mellomromma mellom steinar, mellom menneske -
- og mellom tal. Det fører til brøkar, men det held ikkje opp der, det held aldri opp.
Det er tal me ikkje eingong kan fatta. Matematikk er eit gigantisk landskap.
Ein går mot horisonten som heile tida flyttar seg bakover. Som Grønland.
- Det er det eg ikkje kan leva utan. - Smilla?
- Det er difor eg ikkje kan verta låst inn. - Får eg kyssa deg?
Det er jolaftan.
- Skål med meg. - For kva?
For Esajas.
Skjønar du ingenting?
Hjartet mitt er knust.
For ein god jol då.
Og eit godt nytt år.
- God jol, Smilla. - Juliane? Du ser bra ut.
To dagar, Smilla. Ikkje nokon sprit.
God jol, Smilla. Han gøymde denne kassa godt.
Du burde ha ho nå. Opn ho.
- Walkmanen hans. - Du gav han han til jol i førre år.
Det var favorittjolegåva hans.
Lét dei Esajas dra med på ekspedisjonen?
Greenland Mining søkte folk i Grønland. Mannen min mønstra på.
Dei sa at Esajas kunne dra med dei, so kor farlig kunne det vera?
Dei grov inne i ein bre. Noko må ha skjedd.
Esajas var utanfor. Dei flaug far hans i helikopter til sjukehuset, -
- og der døydde far hans. Han såg han aldri att.
- Kva hende der eigentleg, Juliane? - Ver forsiktig, Smilla.
Det var ikkje nokon ulukke.
Det var noko i smeltevatnet. Esajas fortalde meg det.
- Kvar visste Esajas det frå? - Far hans fortalde han det.
Men det kan han ikkje ha gjort. Du sa jo nettopp dei flaug han vekk.
- Ver snill, Smilla, ikkje fleire spørsmål. - Kven kom heim med Esajas?
- Ein lækjar. Loyen. - Var Esajas sjuk?
- Var det difor Loyen undersøkte han? - Ver snill, ikkje fleire spørsmål.
Eg er redd.
Men eg gjer det uansett.
Det visste eg at du skulle.
Inuittane trur at om ein drep noko, so krenkjer ein sjela til det.
Eg treng at sjela hans får fred.
Har du nokosinne høyrt setninga: "Ho var so full at ho ikkje visste kva ho gjorde?"
Det er difor eg gjer dette før eg drikk noko.
- Gå inn att. - Smilla.
Ikkje ta telefonen frå no av.
- Smilla. Me hadde ikkje venta deg. - Eg trudde ikkje du feira jol.
- Det gjer eg heller ikkje. - Kva feirar du då?
Dei einsame, dei utstøytte, den blyge jenta med kveiser, han feiting i klassen, -
- dyslektikar, dei stammande og dei med for tidleg sædavgang.
Du er heilt sjuk.
Nokre menn døydde på ein ekspedisjon. Eg vil veta kvifor.
- Kan du sjå på dette for meg? - Ville du ikkje eta med oss?
Gjer det for meg, Moritz. I dag er eg lukkeleg for fyrste gong i lang tid.
Mannen med kvitt hår... Kjenner du han?
Dr. Andreas Tork.
Vitskapsmann. Leiande ekspert på arktisk mineralogi.
Mektig mann. Veldig ambisiøs. Adm. dir. for Greenland Mining.
Kvifor det? Vil du møta han?
Kvifor skulle nokon undersøkja eit barn kvar månad på eit sjukehus?
Om barnet vart utsett for eit virus...
Kvifor stikk nokon ei biopsinål i ein daud seksåring?
- Motbydeleg. Eg et ikkje no. - Svar meg.
Det veit eg ikkje, Smilla. For å måla kor langt noko er framskriden...
Takk. Ring meg når du har sett på det.
Han kjende meg att frå gravferda og spurde om Juliane. Det er alt.
- Du var saman med han. - Nei.
Me byrja å snakke. Eg tenkte eg kunne finna ut meir om Greenland Mining.
Eg fylgde etter deg dit.
Stolar du ikkje på meg?
Nei.
Eg sa jo at me ikkje har noko! Ingenting! Ditt jævla svin!
La oss vera i fred!
Esajas, kva har hendt?
Det er greit. Det er eg, Smilla.
ARKTISK MUSEUM
- Korleis fann du meg? - Det var ikkje so vanskeleg.
- Du vert sett på som den beste på staden. - Du ringde om eit ljodband.
Eg fann det ved eit el-skåp. Kanskje det er det som påverka ljoden.
Det høyrest ut som ei melding.
- Eg kan ikkje høyra noko. - Fordi du ikkje har trena høyrsla di.
Høyrer du det no? Det er ikkje live.
Det kjem frå ein høgtalar.
Eit høgtalaranlegg.
Kanskje nokon stad på eit sjukehus.
- Kan du høyra søkjaren til lækjaren? - Nei.
- Og det er nokon som kviskrar. - Kva seier han?
Han har det veldig vondt.
Ein EEG overvaker hjartet hans.
Kva seier han?
Det er vanskeleg å seia. Det er ein østgrønlandsk dialekt.
Han... han snakkar til son sin... Esajas.
Han prøver å fortelja kva som hende i ei ishole.
Høyrde du det? Det er ein Sikorsky R-17 som flyg over.
Seint i 93 eller tidleg i 94. Det må vera sjukehuset på US-basen i Thule.
Utruleg at du får so mykje ut av så lite.
Blindskap skjerper høyrsla.
- Kan du fiksa ljoden? - Kom attende om ei time.
Er du ferdig med det?
Hallo?
- Fylgde du verkelig berre etter meg? - Ja.
Eg vil kyssa deg att. Ville du lika det?
Ja. Smilla, kvar er du?
Smilla?
Herr Licht?
Opn døra! Opn, opn!
Snakk med meg.
Du må snakka no, Smilla. Snø. Snakk med meg om snø.
- Det er for mange forskjellige slags. - Sei kva for nokre dei er.
- Qanik... - Kva er det? Snakk!
- Det er fallande snø. - Kva for nokre andre slags?
Aquilluqqag. Det er våtsnø. Ikkje fast nok til å byggja igloar av.
- Du får aldri bruka det til det. - Det skal eg ikkje. Eg lovar.
Meir. Kom igjen, meir.
Høyrde du bandet? Dei drap Esajas for det.
- Tok du det? - Nei.
Han kunne ha klara seg.
Ikkje som Smilla, ho bløffmakaren.
Den falske grønlendingen med dei fine kleda og dei fine manerar sine.
- Eg lét han døy. - Nei. Tablettane verkar snart.
Då har du det ikkje so mykje vondt.
Du må sova no.
Då eg var liten...
...visste eg kvar eg skulle.
No har eg gått meg vill.
- Hald deg hjå meg. - Eg er jo her.
Legg deg hjå meg.
- Kinngusaqattaarpoq. - Kva tyder det?
- Sei det. - Det kan eg ikkje seia.
Å læra seg å rulla rundt i kajakk.
- Makittaqanngitsoq. - Jøss då...
Ein som aldri har lært seg å rulla rundt i kajakk.
Umiiarneq.
Ein som har lide skipbrot.
Du er ikkje skipbroten.
Pilluaqaanga.
Det tyder "verkeleg lukkeleg".
Orsak, eg må gå.
Du kan ikkje vera i leilegheita di lenger.
Dei har prøvd å drepa deg. Om dei får veta at du lever gjer dei ikkje same feilen om.
Dra til far din sitt hus. Du er tryggare hjå han.
Eg har sett den bilen før. Ikkje snu deg.
Dei fann noko i 1966.
Noko gjekk galt. Dei venta i 30 år før dei sende ein ny ekspedisjon.
Men so gjekk noko anna galt. Det hende ei ulukke. Fire menn døydde.
Ein av dei var faren til Esajas.
Før han døydde sende han eit band til sonen for å avdekkja kva som verkeleg hende.
Tork kjem og leitar etter bandet.
Dei drep Esajas for å få tak i det.
Og so drap dei mannen på båten.
Det må vera noko meir på bandet.
Om kva dei fann i Grønland. Dei planlegg å dra opp att.
Dei mådde venta på at pakkisen i Davissundet smelta.
Eg kjenner ein mann som veit mykje om båtar.
"Norsaq Christiansen. Døydd på Gela Alta-breen, juli 1993."
Det står han døydde i ein eksplosjon, men eg trur ikkje det var det som drap mennene.
Dette er forstørringar som eg laga ut av negativane.
Ein kan sjå kva som er att av levra, matrøyra, magen.
Dette er hjartet. Eller kva som er att av det.
Smilla, legg du merke til noko uvanleg her?
Noko har kome seg inn i hjartet.
- Men kva er det? - Dette er so ekkelt.
- Kva har det med oss å gjera? - Få ho ut herfrå.
- Kvifor ventar du ikkje berre utanfor? - Men det er ekkelt.
- Kva har det med oss å gjera? - Eg kjem snart. Ver snill no.
Dette er den arktiske makken.
Drancunculus borealis.
Dei er forhistoriske. Ikkje nokon har sett bilete av dei før.
Loyen må ha fotografert dei.
Makkehoene tok seg inn i dei vitale organa til mennene.
Livmora sprakk og ti millionar larvar vart sleppt ut.
Mennene gjekk inn i toksisk sjokk og døydde.
Men det er merkeleg, fordi parasittar vanlegvis ikkje drep vertane sine.
Veldig dårlege manerar.
- Eg trudde makken var utdøydd. - Det trudde eg ogso, Smilla.
Men spørsmålet er kva som vekte dei til live att.
- Kvifor bryr du deg om dette? - Eg sa jo allereie... eit barn døydde.
Det er nyttårslovnaden min at nokon skal få svi for det.
Og han venen din som køyrde deg hit...
Er han med på det?
Det veit eg ikkje.
Eg kjenner han ikkje så godt.
Han har ein verkstad som han aldri er i.
Hendene hans er for reine. Han lyg for meg.
- Eg veit ikkje kva han gjer. - Er du forelska i han?
Eg har prøvd å unngå kjærleik heile livet, og no vil eg berre fornekta det.
Leitt å høyra.
Eg er lei av å lura på kvifor eg kvar dag eg lever på jorda er i eksil.
Eg beklagar at du er so sint.
At eg tvinga deg til å gjera desse ting.
Er det på tide for tilståingar, Moritz? Kva tvinga du meg til å gjera?
- Eg tvinga deg til å forlata landet ditt. - Kva skulle du kunna gjort elles?
Eg straffa deg for dauden til mor di. Eg såg på deg og såg andletet hennar.
Eg har aldri elska nokon som eg elska mor di.
Benja skal verta lei seg når ho høyrer det.
Det er seint, Smilla. Eg går og legg meg.
Heile dagen har eg tenkt på hendene dine på kroppen min.
Munnen din mot munnen min.
- Han venen din, Lander. Kva gjer han? - Han eig stadet.
Kva kan eg hjelpa dykk med?
Eg treng å veta kvar båten skal, kvifor og kven som står bak.
Kronos er klassifisert med isklasse. Dei bruka masse pengar for å få ho klar.
Kva det enn er dei er ute etter, so må det vera ovleg lukrativt.
Normalt vert fartøy sjartra med besetning, men ikkje i dette tilfellet.
Dei har berre sjartra fartøyet. So finn ein ein kaptein, ein mann av den slags -
ein kan ta til sida, og over eit fullt glas fortelja -
at løna hans skal vera høgare enn vanlig, men han må likevel vera taktfull og følsam.
Kvar finn ein ein slik person?
Akkurat her.
Mannen der borte. Kaptein Sigmund Lukas.
Ein særs kunnig tysk sjømann. Kjenner alt til Polarhavet.
Han drikk ikkje, men han spelar. Har ikkje lenger heim eller familie.
No er han til sal om beløpet er stort nok.
- Kven sine pengar spelar han for no? - Farbror Lander sine pengar, venen min.
Difor skal han vera snill mot deg.
Det er ikkje noko leik. Om du går ombord drep dei deg.
- Eg må få veta kva som skjedde med han. - Du veit ikkje eingong kvar fartøyet skal.
Kvar det enn skal, eg skal finna ut kvifor dei drap Esajas.
Dei er ute etter deg. Hald på med å gå og ikkje snu deg.
Lander ventar på deg utanfor. Dra til huset til far din, so sest me der.
Frøken Jaspersen!
Stikk.
Du må hjelpa meg om bord på Kronos.
- Kvifor trur du eg kan hjelpa deg? - Berre snakk med Lukas.
Livet mitt er drit, men kva det enn er, so står eg i gjeld til kjærasten din, so nei.
Eg dreg med, uansett om du hjelper meg eller ikkje.
Vent. Du skremmer meg. Andre kvinner er berre storkjefta og gjer ikkje noko.
Eg trur du dreg uansett og kjem til å verta rauvkøyrt. Ring når du er klar.
Takk, Lander.
Greit, tusen takk.
Det er døra rett fram.
- Du høyrer ikkje heime her. Dei tek deg. - Ikkje noko liv på flukt. Me hjelper deg.
På ein eller anna måte skal dei drepa meg. Eg motsette meg pågripinga. Eg rømde.
Og du veit at du kunne ha redda meg.
- Går du sjølv eller skal eg... - Gje oss éit minutt.
- Ho er sprø! - Hald deg der. Ikkje rør deg!
Tei still!
- Kva skal eg gjera? - Køyr bilen til baksida so eg kjem inn -
- og kan leggja meg på golvet. So tildekkjer du meg.
- Lander. - Kvar er du?
- Møt meg ved marinaen. - Takk, Lander.
Eg kjem.
Når dykk har drege av stad, sender eg dei etter deg.
La meg vera i fred.
Eit naudstilfelle på sjukehuset.
God natt. Takk for hjelpen.
Eg ville berre ha fred og ro og familien omkring meg, men eg aldri greidde det.
Eg vil ikkje la deg gå, Smilla.
Denne tek eg.
- Takk, Lander. - Tenk deg om, dra attende med meg.
Det kan eg ikkje.
Me har venta deg. Nils Jakkelsen.
Hald deg til meg. Eg kan gjera ting for deg. Skjønar du?
Byrj med å ta veska mi.
- Det er éin måte å gjera det på. - Eg skal visa deg til kapteinen.
Til venstre, ovanpå.
Rett fram.
Det er der.
Du kan gå, Jakkelsen.
Du er om bord fordi me treng ein stuert. Du er m.a. ansvarleg for klesvasken.
Du kan gå no.
Me har representantar frå reiarlaget med oss på øvste dekk.
Der er absolutt ikkje tilgjenge. Om du ikkje lyder ordren, hamnar du i buret.
Kva med eit raskt nummer?
Kvinner er galne etter meg.
TILGJENGE FORBODE
Smilla Qaavigaq Jaspersen... Det må vera eit grønlandsk mellomnamn.
- Kva er det på øvste dekk? - Anar det faen ikkje. Utruleg vakthald.
Heile bedrifta er nifs. Sjølv kapteinen veit ikkje kvar me skal.
Mannskapet er ein møkkahaug og dei held saman.
Dei er redde, men vil ikkje seia kvifor.
Og so passasjerane der oppe me ikkje får sjå... Kva for nokre er dei?
Og so er det du, Smilla... Kvifor lét Lukas koma deg om bord?
- Alle trur du er purk. Spionerer du på meg? - Faktisk kom eg for eit raskt nummer.
Men du spolerte det med sludderet ditt.
Og du skal hjelpa meg, du liten sprøytefrikar.
- Niks. Eg får klaustrofobi. Ingen spøk. - Det er ikkje du som skal opp dit. Eg skal.
- Eg får klaustrofobi på vegner av andre. - Trykk på knappen til øvste dekk.
Om nokon prøvar å senda deg bort -
so nektar du berre å gå.
Om eg ikkje er attende om ei time, so vekkjer du Lukas.
- Nei, det kan eg ikkje. - Kvifor ikkje?
Han er far min. Det er difor eg er om bord og har nykelen.
Han trur eg er rein.
- Ville du sladra på meg? - Utan nøling. Send meg opp no.
GM-STYREMØTE og ARKTISK MEDISIN
Det me planlegg å bringa heim frå ekspedisjonen vår til Grønland
- er ein vitskapleg sensasjon, den verdi- fullaste oppdaginga nokosinne gjort.
Ein energiproduserande meteoritt, eit fragment av ein planet -
- frå byrjinga av skapinga, heilt attende til solsystemet sitt opphav.
Det vil ikkje berre multiplisera investeringane våre -
- men ogso gjeva selskapet vårt ein dominerande posisjon i verda.
Men det er ei ulempe.
Steinen bringa attende til livet ein døyeleg forhistorisk organisme.
Ein makk. Nokre av mennene våre vart drepne av makken -
- når dei dukka i smeltevatnet rundt meteoritten på den siste ekspedisjonen.
Den einaste overlevande er eit barn -
- som ulukkelegvis sprang uti vatnet etter far sin, ein av dukkarane.
Heilt sidan denne hendinga har barnet vore under observasj...
ARKTISK MEDISIN - bind 01
- Gje meg handa di. - Makken er alltid døyeleg.
Men berre når han når dei indre organa.
Ungdomar kan leva lenger med han.
Sannsynleg fordi immunforsvaret deira er sterkare.
Dei går tom for champagne.
- Kva såg du der oppe? - Nok til å få bura inn desse svina.
Kva skulle eg gjera? Eg tende ein sigar og heldt han mot røykvarslaren.
Eg er verkeleg rauvkøyrt no. Dei veit at det er eg.
Kva har du gjort at dei vil drepa deg?
Dei vil drepa oss båe to.
Det er kapteinen. Me nærmar oss Nordic Star-boreplattforma.
Me legg til om ca. ein halv time. Mannskap- medlemane skal halda seg i lugarane sine.
Ingen forlèt båten. Eg gjentek: Ingen forlèt båten.
- Eg må av no. - Roleg.
Hald deg nær Jakkelsen den store. Har du nokosinne vore i Hong Kong?
Dei tilbaud meg ein gong ein modellkontrakt der. La oss dra dit.
Det er uttrykkjeleg forbode å forlata båten.
Dei som prøvar å forlata båten, vert arresterte og låst inn.
- Vert han ikkje uroa for deg? - Eg sender han eit telegram. Me dreg.
Kva med eit raskt nummer før me rømmer?
Når ljoset sløkkjer, gjev meg eit forsprang og fylg so etter.
Berre roleg. Du kan gjengjelda det i Hong Kong.
- Opp! Me er nesten framme. - Eg føler meg ikkje so bra.
Det skal verte vanskeleg med å finna ein jobb som modell.
Ein skal aldri sjå rett på publikumet. Ein må sjå over hovuda deira.
Stolt. Som ein skulle gje blaffen.
Som ei jævla stjerne.
- Som ei stjerne. - Ja, Jakkelsen. Som ei stjerne.
Boringa byrjar om 45 minutt.
Forsikr dykk om at verneutstyret dokkar samsvarar med Ansi sine tryggleikskrav.
Kva betalar dei deg? Er det nok?
Staten betalar aldri nok.
Høyr på meg! Høyr på meg då!
Staten visste at det var noko stort i gang, men ikkje nøyaktig kva det var.
Dei visste dei skulle dra dit att. Dei tilsette meg fordi eg var dukkar.
Eg var ein av den slags Tork trengde. Me møtest, han stola på meg.
Han bad meg flytta inn i huset og halda auge med guten.
- Eg visste ikkje at han var sjuk. - Du elska han aldri!
Sjølvsagd elska eg han! Eg ville beskytta han og trudde eg kunne.
Høyr på meg! Høyr på.
Det går ikkje ei einaste natt utan at eg drøymer -
at eg fangar han opp.
Eg fangar han opp i armane mine før han treffer bakken.
Me kan byrja på nytt.
Tork og Loyen er desperate. Dei er under sterkt press og skal ikkje visa nokon nåde.
Du kan gøyma deg her, men berre ei kort stund.
Båten nærmar seg kysten. Du må gå i land.
Berre gå innover og vent på meg.
Det er ein landsby ved bukta 11 km sørover.
Ser du korleis han hentar energi frå nokon slags vakuum i midten?
Eg visste at du skulle koma.
For folk med resursar skjer det dei rette tinga.
Dei kan sjå ut som reine tilfella, men dei oppstår frå naudsyn.
Utruleg, eller? Me kan sjå inn i han.
Det er ikkje nokon verkeleg meteoritt. Dei er kalde. Denne er varm.
Meteorittar er daude. Denne... lever.
Og kvifor gjer du alt dette, Tork?
For pengar. Heidring. Meir pengar.
Dette er den største vitskaplege oppdaginga av hundreåret.
Ein kan ikkje flytta han til ein tettfolka del av verda.
Ikkje før ein nøyaktig veit kva det er.
- Ein kan valde ein katastrofe. - Dauden er alltid ei øydsle, -
men nokre gongar den einaste måten å vekkja folk på.
Bohr deltok i bygginga av atombomba for å fremja freden.
Du manglar fantasi, Smilla, som er utilgjeveleg i ein vitskapsmann.
Kva med guten?
Han hoppa uti vatnet. Vi måtte ta han med til grotta.
Far hans kollapsa nær overflata. Guten ville koma seg hen til han.
Det var Loyen sin idé å halde auge med han.
Makken fanst ikkje i dei indre organa hans. Han aldri merka han.
Han drap son min.
Guten, Tork.
Fortel om dagen han døydde.
Du venta utanfor skulen sin, eller? Han var den einaste som gjekk heim åleine.
Du fylgjer han.
Du grip fatt i han.
Ikkje i armane, men i kleda, so du ikkje etterlèt nokre merka.
Men du rekna feil.
Han kjenner deg att, Tork. Ikkje frå sjuke- huset der du torturerte han i timevis, -
men frå dagen då han såg far sin døy. Til han er du sjølvaste dauden.
Du gjet.
Han kjem til huset sitt og der kan han ikkje koma seg unna.
Han veit kva som er etter han.
Han veit at han kjem til å døy.
Denne frykta er tom. sterkare enn frykta hans for høgd.
Inni han går ein motor som held fram med å gå til styrka hans er bruka opp.
Og du jaga han opp på taket.
Kanskje du innsåg då at du ikkje berre kunne få tak i bandet...
men at du ogso kunne eliminera han.
Då kunne han aldri fortelja nokon kva han såg i ei hole i ein bre.
Eg ville ikkje drepa han, men eg trengde bandet.
Han fekk panikk, eg ropa, han snudde seg.
- Han såg meg ikkje. - Du lyg.
Han snudde seg ikkje.
Han høyrde ingenting.
Han var dauv.
Norske tekstar: Henrik K. Arnvaldsson 2019